επιστροφές

3 11 2026

Έχουν περάσει πέντε δεκαετίες. Χτες ανέβηκα ξανά την ανηφοριά προς το σχολείο μου και λαχάνιασα. Λιγότερο από την ανηφόρα, περισσότερο από τη συγκίνηση. Πήγα να προσφέρω το παραμύθι μου στη σχολική βιβλιοθήκη. Στη βιβλιοθήκη που με ανέθρεψε.

Μπήκα στην αυλή και η ματιά μου άνοιξε στο πλουσιοπάροχο φως και την απλόχερη θέα, όπως θυμόμουν από παιδί, ενώ στ’ αυτιά μου βούιζαν οι φωνές των μαθητών. Οι σημερινοί μαθητές έπαιζαν στην αυλή και, ανάμεσά τους,  έβλεπα κι άκουγα εμένα. Με έβλεπα να τρέχω, να γελάω, να ονειρεύομαι. Ένιωθα ξανά εκείνα τα συναισθήματα, που μόνο η παιδική ηλικία ξέρει να χαρίζει με τόση καθαρότητα.

Επιστρέφοντας στο σχολείο μου, επέστρεψα για λίγο στο παιδί που ήμουν. Και επιστρέφοντας με ένα δικό μου βιβλίο στα χέρια, θυμήθηκα όλα εκείνα τα βιβλία που κάποτε δανειζόμουν από τα ράφια της βιβλιοθήκης. Τα διάβαζα λαίμαργα, συχνά κρυφά από τη μητέρα, που πίστευε ότι τα παιδιά πρέπει να διαβάζουν μόνο για να πουν το μάθημά τους την επόμενη μέρα.

Θυμήθηκα κι ένα ξεχωριστό Σαββατοκύριακο. Είχα χωθεί στις σελίδες του βιβλίου “Νούμερο 31328” του Ηλία Βενέζη και δεν μπορούσα να το αφήσω από τα χέρια μου. Τη Δευτέρα ξύπνησα με πυρετό. Οι ιστορίες, που διάβαζα, ασκούσαν πάντοτε επάνω μου καταλυτική επίδραση.

Τότε, ωστόσο, δεν είχα φανταστεί ότι μια μέρα θα έγραφα τα δικά μου βιβλία. Ούτε, φυσικά, ότι θα επέστρεφα ύστερα από πενήντα χρόνια για να αφήσω ένα από αυτά στα ράφια της βιβλιοθήκης που μου άνοιξε τον δρόμο. Σκεφτόμουν, κατηφορίζοντας, στην επιστροφή προς το πατρικό μου σπίτι, ότι η ζωή ξέρει να διαγράφει τις πιο όμορφες τροχιές. Και ότι, ίσως, ένα παιδί που αγαπά τα βιβλία δεν φεύγει ποτέ πραγματικά από το σχολείο του.





καλλιέργειες

1 11 2026
περιμένοντας τον καιρό, συνδεόμαστε, με λόγο καθαρό

Αυτές οι μέρες είναι αφιερωμένες στον οικογενειακό αγροτουρισμό. Κάθε χρόνο, τέτοια εποχή, επισκέπτομαι την οικογένεια προέλευσης για να συμμετάσχω στις εργασίες συγκομιδής των αγρών μας.

Φέτος, ο βροχερός καιρός αναβάλλει την περισυλλογή των καρπών. Ταυτόχρονα, μας χαρίζει κάτι εξίσου πολύτιμο: χρόνο για προσωπική περισυλλογή και αναστοχασμό, για συζητήσεις με τα μέλη της ευρύτερης οικογένειας και σχεδιασμό νέων δράσεων και δραστηριοτήτων.

Παρατηρώ και αναρωτιέμαι: πώς συνδέεται η καλλιέργεια της γης με την καλλιέργεια του λόγου; Και στις δύο περιπτώσεις προηγείται η σπορά ή η φύτευση. Στη γη σπέρνουμε σπόρους, φυτεύουμε δενδρύλλια. Στον λόγο σπέρνουμε λέξεις, φυτεύουμε σκέψεις.

Αλλά, δεν είναι εκεί που αρχίζει πραγματικά η καλλιέργεια. Έχει προηγηθεί η φροντίδα του εδάφους: ο καθαρισμός των προθέσεων και η προετοιμασία για να δεχθούμε φρέσκες κι ευεργετικές ιδέες, οι οποίες θα επιτρέψουν να εκδηλωθεί η καλλίτερη εκδοχή του εαυτού μας.

Οι λέξεις, που επιλέγουμε να χρησιμοποιούμε καθημερινά – στη σκέψη, την ομιλία και τη γραφή μας – τείνουν να εκπληρώνουν την πληροφορία, που φέρουν, στην πραγματικότητά μας. Προσκαλούν δε και άλλες  λέξεις – με τις οποίες συγγενεύουν – διαμορφώνοντας σταδιακά τη στάση μας απέναντι στους ανθρώπους, τη ζωή και τον κόσμο.

Και, όπως ο γεωργός γνωρίζει πώς να καλλιεργεί και πότε να περιμένει, ώστε να απολαύσει τον ώριμο καρπό του αγρού του, έτσι και όποιος καλλιεργεί ενσυνείδητα τον λόγο του γνωρίζει ότι οι ουσιαστικές αλλαγές χρειάζονται ακεραιότητα και συνέπεια, επιμονή και υπομονή.

Τότε, ευανθούμε κι ευωδιάζει όλος ο τόπος και ο καρπός μας είναι γλυκύς για την ψυχή και φωτεινός για τον νου του ανθρώπου.